1. Jeffrey Hopkins Dictionary

Hopkins' Translations: verb: to harm; injurenoun: harm; injury; damage; vessel; molestation
Others' Translations: {C}feel ill-will; exert withdrawal; removal; doing harm; distress; trouble; attack; non-meaning; harmful; misfortune; evil; non benefit; disturbing the peace of; is sacked; sacking; {GD:779} refuting
Sanskrit: {N}upakāra; {N}bādhana; {C}vyāpada; {MSA,N}upaghāta; {MSA}upatāpin; {MSA}upa √hṛ (or apa √kṛ?); {MSA}vighāta; {MSA}vyasana; {MSA}saṃbādha; {C,MSA}apakāra; {C,MSA}upadrava; {C}upakrama; {C}anartha; {C}anupakāra; {C}vyābādha; {C}ghāta; bādhā

Comment: I use this translation-equivalent because, although by extension the term means refute or contradict, I often find Sanskrit and Tibetan philosophical terminology to be far richer in its literal meaning than in its rerendering into what some English-speaking scholars have identified as its philosophical meaning. Much of the psychological punch (pun intended) is lost in such translations.

Further Details

2. Dan Martin Dictionary

harm, injure. Sometimes more nicely translatable as 'undermine.'

Further Details

3. Rangjung Yeshe Dictionary

• negativities

  Further Details

  language:

  English

• གནོད་པ་, གནོད་པ་, གནོད་པ་ trans. v.; 1) to do harm, cause harm, bring harm, hurt, injure, damage, inflict injury. 2) harm, hurt, injury. 3) disproved [logically], invalidate, discredit

  Further Details

  language:

  Tibetan

• to refute [ggd]

  Further Details

  language:

  English

• to spoil མེ་ཏོག་གི་ཁ་དོག་དང་དྲི་ལ་མི་གནོད་པར་མེ་ཏོག་གི་རོ་མྱང་ནས་འགྲོ་བ་དང་འདྲ་བ་ taking nectar from the flowers and leaving without spoiling their color or fragrance

  Further Details

  language:

  English

• discredit, flawed, harm, impair [thd]

  Further Details

  language:

  English

4. Ives Waldo Dictionary

1) (Tha dad pa produce harm or unhappiness, ill health; 2) be harmed, pain suffering, hurt, [do] harm, injure [-y], damage, inflict injury, hurt

Further Details

5. Jim Valby Dictionary

negative, bent on evil, useless, evil, mischief, injury, harm, damage, cause illness, to injure, SA sdug bsngal, counteracts, be harmed by

Further Details

6. Richard Barron Dictionary

(to do/ cause/ bring) harm; to be disproved/ harmed/ under attack (in logic); isc. to undermine

Further Details

7. bod rgya tshig mdzod chen mo

[1553] 1. ༼ཐ་དད་པ༽ མི་བདེ་བའམ་འགལ་རྐྱེན་བྱེད་པ། ... གནོད་པ་སེལ་བ། ... ནད་ཀྱིས་ལུས་ལ་གནོད་པ། ... སད་སེར་གྱིས་ལོ་ཏོག་ལ་གནོད་པ། ... དཀྲུག་ཤིང་བརྒྱབ་ནས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་གནོད་པ། ... 2... .1༽ ཉེར་འཚེ། ... དུག་སྦྲུལ་གསོ་བའི་མི་དེ་ལ། མཇུག་ཏུ་སྦྲུལ་གྱིས་གནོད་པ་བྱེད། ... 2༽ སྡུག་བསྔལ་བ། ...

Further Details

8. dag yig gsar bsgrigs

is related to

gnod/

གཙེ་བ་དང་གྱོང་གུད་དུ་གཏོང་བའི་བྱ་ལས་ཀྱི་མིང་སྟེ། གཞན་གྱིས་གནོད་པ་མ་བྱས་ན་རང་གིས་གཞན་ལ་གནོད་མི་བྱེད་ཅེས་པ་ལྟ་བུ།

Further Details

9. Thupten Phuntsok Dictionary

(1)〔ཐ་དད་པ〕མི་བདེ་བའམ་འགལ་རྐྱེན་བྱེད་པ། གནོད་པ་སེལ་བ། ནད་ཀྱིས་ལུས་ལ་གནོད་པ། སད་སེར་གྱིས་ལོ་ཏོག་ལ་གནོད་པ། དཀྲུག་ཤིང་བརྒྱབ་ནས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་གནོད་པ། (2)ཉེར་འཚེ། དུག་སྦྲུལ་གསོ་བའི་མི་དེ་ལ། མཇུག་ཏུས་ཏུ་སྒྲུལ་གྱིས་གནོད་པ་བྱེད། (3)སྡུག་བསྔལ་བ། (4)གཏོར་བཤིར་བཤིགས་སོགས་གནོད་སྐྱོན་གྱི་རིགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱིསྤྱི་མིང་ཡིན། འབྱུང་རྩིས་ཀྱི་ཐ་སྡ་དེ། སྤའ་ཁའི་ཕྱོགས་ངན་བཞིའི་ཡ་གྱལ་གནོད་པའི་ཕྱོགས་དེར་མདོས་དང་ཟོར་གཏོང་བའི་ཕོགས་ཡིན་པར་བཤད།

Further Details

10. smon lam tshig mdzod chen mo

• 1.(བྱེད་འབྲེལ་ལས་ཚིག) སྡུག་བསྔལ་བ། གཙེ་བ་དང་གྱོང་གུད་དུ་གཏོང་བའི་བྱ་ལས་ཀྱི་མིང་སྟེ།

  Model Sentence

  (དཔེར་ན།) གཞན་གྱིས་གནོད་པ་མ་བྱས་ན། རང་གིས་གཞན་ལ་གནོད་མི་བྱེད་ཅེས་པ་ལྟ་བུ།

  Further Details

  language:

  Tibetan

• 2.གཞན་ལ་གནོད་པའི་ནུས་པ་དང་བྱ་སྤྱོད་སོགས་ཀྱི་དོན་ཏེ།

  Model Sentence

  (དཔེར་ན།) སྦྲུལ་གྱི་གནོད་པ། དུག་གི་གནོད་པ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ།

  Further Details

  language:

  Tibetan

11. Yogācāra Glossary

Sanskrit:

• kaṭuka
• kāraṇā
• kṣati
• khareṇa-ābādhena
• graha
• pīḍā
• bādhā
• ruja
• roga
• raudra
• saṃbādha
• an-artha
• apakāra
• abhidrohiṇī
• a-hitatva
• a-hita
• ahita
• ābādhatā
• pratyapakāra
• kṛcchra-saṃbādha
• a-pathya
• ābādha
• vighāta
• īti
• utpīḍana
• utpīḍā
• upakrama
• upaghātaka
• upaghāta
• upatāpanatā
• upatāpa
• upatāpin
• upadrava
• uparodhana
• aupakramika
• /bandh:bādhyate
• vyathā
• vyādhi
• vyābādhya

12. Negi Tibetan-Sanskrit Dictionary

• kri. (avi., saka.) bādhate — སྡུག་བསྔལ་དེ་ཉིད་དུ་ཡོད་ན། /ཅི་སྟེ་རབ་དགའ་ལ་མི་གནོད༎ yadyasti duḥkhaṃ tattvena prahṛṣṭān kiṃ na bādhate

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• bo.a.34ka/9.88; prabādhate — གལ་ཏེ་བདག་གི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས། /གཞན་གྱི་ལུས་ལ་མི་གནོད་པ། /དེ་ལྟ་ཡང་བདག་སྡུག་བསྔལ་དེ། /བདག་ཏུ་ཞེན་པས་མི་བཟོད་ཉིད༎ yadyapyanyeṣu deheṣu madduḥkhaṃ na prabādhate

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• tathāpi tadduḥkhameva mamātmasnehaduḥsaham

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• bo.a.27ka/8.92; bādhyate — དེ་བཞིན་དུ་སྐད་ཅིག་མ་དང་བདག་མེད་པ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་སོགས་པའི་དམ་བཅའ་བ་ལ་ཡང་གནོད་པ་ཁོ་ན་སྟེ tathā kṣaṇikatvanairātmyasarvajñavairāgyādipratijñāpi bādhyata eva ta.pa.131kha/714; uparuṇaddhi — དེ་ལྟ་ཡིན་དང…མངོན་སུམ་གྱི་བྱ་བ་ལ་མི་གནོད་པའི་ཕྱིར tataśca …na pratyakṣavyāpāramuparuṇaddhīti ta.pa.238ka/946;

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• saṃ. 1. apakāraḥ — ཕན་དང་གནོད་པ་དག་ལ་ཡང་། /ལན་ནི་ཆུང་བ་ཟུག་རྔུ་ཡིན༎ alpapratikriyā śalyamupakārāpakārayoḥ

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• a.ka.308ka/40.13; མ་ལ་གནོད་པ་ཆུང་ངུ་བྱས་པས་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་ཆེན་པོ་མྱོང་བར་གྱུར་ལ mātuḥ svalpamapakāraṃ kṛtvā mahadduḥkhamanubhūtam a.śa.98ka/88; apakaraṇam — གཞན་ལ་འཚེ་བར་མངོན་པར་དགའ་བ་དྲག་པོའི་བདག་ཉིད་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ནི་གཞན་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པའི raudrātmanāntu paropadravābhiratīnāṃ parāpakaraṇakāriṇām pra.a.68ka/76; ahitam — ང་ལ་རབ་ཏུ་བྱམས་པའི་ཕྱིར། བདག་ལ་ཕན་པ་དང་གནོད་པར་འགྱུར་བ་ལའང་ང་མི་ལྟ་བར་ཁྱོད་འདི་ལྟར་འབད་པ་ནི་ངའི་དོན་དུ་སྤྱོད་པ་ཡིན་པས asmadatisnehādanavekṣitātmahitāhitakramo madarthacaryāsamudyogastavāyam jā.mā.77kha/89; དེ་ཡང་བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་སྐྱེས་བུ་བླུན་པོ་རང་གི་ལས་ཀྱི་ཉེས་པའི་སྒྲིབ་པ་ལ་གནས་པ་དེ་དག་ལ་ཡུན་རིང་པོར་དོན་མེད་པ་དང་གནོད་པ་དང་མི་བདེ་བ་སྒྲུབ་པར་འགྱུར་རོ༎ tadanyeṣāṃ mahāmate mohapuruṣāṇāṃ svakarmadoṣāvaraṇāvṛtānāṃ dīrgharātramanarthāyāhitāya(āsukhāya) saṃvartakaṃ bhaviṣyati la.a.156kha/103; pratikṛtiḥ — འདི་ནི་བདག་ལ་ཕན་འདོགས་པའམ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཡིན་ཞེས་བདག་ལ་ཕན་པ་དང་གནོད་པར་རྣམ་པར་རྟོག་གོ༎ mamedamanugrāhakamupaghātakaṃ cetyātmopakārakapratikṛtyādivikalpaḥ ta.pa.96kha/644; drohaḥ — ཕན་ཚུན་གནོད་པ་མེད་པའི་སེམས་གྱུར་ནས parasparadrohanivṛttabhāvāḥ jā.mā.3kha/2; abhidrohaḥ — ང་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ནི། /གཞན་དག་འོངས་ནའང་ཁྱོད་ཉིད་ཀྱིས། /བརྩོན་འགྲུས་རབ་ཏུ་སྐྱེད་ནས་སུ། /མཐུ་རྩལ་ཆེན་པོས་བཟློག་པའི་རིགས༎ madabhidrohasaṃrabdhaṃ tvaṃ nāmāpatitaṃ param

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• vinivāraṇaśauṭīravikramo roddhumarhasi

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• jā.mā.143kha/166; parābhavaḥ — གནོད་པ་བསྒྲུབ་ལ་དགྲ་ནི་ཁྱབ་བདག་མ་ཡིན་ངེས་པར་གྲོགས་ནི་ཕན་ལ་མིན༎ …གནོད་པ་བྱེད་པ་ལ་ཡང་གནོད་པའི་སྦྱོར་བ་དག། /མ་དཔྱད་པར་ནི་བློ་གྲོས་ལྡན་པས་མི་བྱ་སྟེ༎ śatrurnaiva vibhuḥ parābhavavidhau naivopakāre suhṛt…kṛtāpakāre'pi parābhavodyamaṃ na nāma kuryādavicārya buddhimān

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• a.ka.148kha/68.88 2. bādhā, pīḍanam—བདེ་དང་སྡུག་བསྔལ་སྐོམ་ལ་སོགས་གནོད་པ་དེ་ལ་ཡོད་མ་ཡིན༎ sukhaduḥkhapipāsādibādhā tasya na yujyate

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• jñā.si.40kha/103; bādhanam — རྣམ་སྡང་སྐྱོན་གྱི་དུག་གིས་ཡིད་ནི་སུན་ཕྱུང་གྱུར་རྣམས་ཀྱིས། /དམ་པ་དག་ལ་གནོད་པ་བསྒྲུབ་ལ་འབད་པ་རབ་རྣོ་གང་༎ vidveṣadoṣaviṣadūṣitamānasānāṃ yatsādhubādhanavidhau niśitaḥ prayatnaḥ

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• a.ka.264ka/97.1; སེམས་ལ་གནོད་པར་མི་བྱ་འོ༎ na kāryaṃ cittabādhanam sa.si.70ka/190; ābādhaḥ — དེ་དུས་གཞན་ཞིག་ན་སྤྱི་བོར་ཤ་རྨེན་འཇམ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་འཇམ་པ་ཞིག་སྐྱེས་ཏེ། དཔེར་ན་ཤིང་བལ་གྱི་འདའ་བའམ་རས་བལ་གྱི་འདའ་བ་བཞིན་དུ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་གནོད་པ་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་དོ༎ tasyāpareṇa samayena mūrdhni piṭako jāto mṛduḥ sumṛduḥ tadyathā tūlapicurvā karpāsapicurvā na ca kiṃcidābādhaṃ janayati vi.va.156ka/1.44; དེ…གནོད་པ་ཉུང་བར་འགྱུར། སྐྱོན་ཉུང་བར་འགྱུར་རོ༎ saḥ…alpābādhaśca bhavati, alpādīnavaśca bhavati a.sā.288ka/162; saṃbādhaḥ — དེ་ཙམ་གྱིས་ནད་པ་ངལ་བ་དང་གནས་མལ་ཕན་ཚུན་དུ་འགྱུར་བ་དང་དུས་ལས་ཡོལ་བ་དང་གནོད་པ་འབྱུང་ན་ལན་གཉིས་སོ༎ dvistāvatā glānaklāntiśayanāsanasaṃbhedakālātikrāntisaṃbādhasaṃpattisambhāvane vi.sū.64ka/81; རིགས་གསུམ་པ་དང་བྱ་བ་བྱེད། /མི་གནོད་རྟེན་བཅས་གཞན་ཡིན་ཏེ༎ tridhātukaḥ kṛtyakaraḥ sasaṃbādhāśrayo'paraḥ

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• sū.a.166ka/57; vyābādhaḥ — དེ་ཡང་དེ་གཉིས་ན་མེད་དེ། ཕ་རོལ་པོ་ལ་ཡང་གནོད་པའི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ༎ tacca tayornāsti, paravyābādhahetvabhāvāt abhi.bhā.236ka/793; pīḍanam — དམྱལ་སོགས་གནོད་པ་རྣམས་ལས་ཐར༎ mukto nārakapīḍanāt jñā.si.44kha/114; གནོད་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་བའོ༎ pīḍanātmakatvād duḥkham abhi.bhā. 48kha/1057; གནོད་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནོད་པར་བྱེད་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ༎ pīḍanātmakatvāditi bādhanātmakatvādityarthaḥ abhi.sphu.252ka/1057; saṃpīḍanam — སེམས་ལ་གནོད་པའི་ཕྱིར་ཡིད་མི་བདེ་བའོ༎ cittasaṃpīḍanārthena daurmanasyam pra.pa.187ka/246; utpīḍā — བསད་པ་དང་བཅིང་བ་དང་ཆད་པས་གཅོད་པ་དང་གཏུབ་པ་དང་བརྡེག་པ་ལ་སོགས་པ་སེམས་ཅན་ལ་གནོད་པ་རྣམས་རྣམ་པར་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ༎ vadhabandhanadaṇḍanacchedanatāḍanādisattvotpīḍā vivarjitāḥ bo.bhū. 187kha/249; utpīḍanam — དེ་བས་ཐུགས་ལ་བཞེད་པ་དོན་བཅས་མཛོད། /བདག་ལ་གནོད་པར་དོགས་པ་ཁྱོད་མ་མཛད༎ yataḥ sukāmaṃ kuru deva kāmamalaṃ madutpīḍanaśaṅkayā te

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• jā.mā.76kha/88; utpīḍanā — ཕ་རོལ་གྱིས་བསྒོ་བ་དང་ཕ་རོལ་དགའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ལ་གནོད་པའམ་ཕ་རོལ་གསོད་པའམ་ཕ་རོལ་འདྲིད་པར་མི་བྱེད་དོ༎ na tveva parājñayā parārādhanārthaṃ parotpīḍanāṃ paravadhaṃ paravañcanāṃ vā kuryāt bo.bhū.62kha/81; སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་གནོད་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་པ་ནས་ཇི་སྐད་སྨོས་པ་ལས་བྲི་བའི་སྦྱིན་པ་མེད་པའི་བར nāsti sattvotpīḍanādānam, yāvannāsti yathokte ūnadānam śi.sa.149kha/144; paripīḍanam — ལུས་ལ་གནོད་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ལོ༎ kāyaparipīḍanārthena duḥkham pra.pa.187ka/246; prapīḍanam — ལུས་དང་སེམས་ལ་གནོད་པ་ཉམས་སུ་འབབ་པས་དངོས་པོའི་བདེན་པ་ཡང་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ༎ cittaśarīraprapīḍanopanipātitatvādvastusatyam…prajānāti da.bhū.212kha/27; upatāpaḥ — དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་བདག་ཉིད་གྱུར་པས་ན། /གཞན་ལ་གནོད་པའི་སེམས་གདུག་མེད་པར་གྱུར༎ dharmātmakatvānna ca nāma tasya paropatāpāśivamāsa cetaḥ

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• jā.mā.15ka/16; uparodhaḥ — གཞན་ལ་གནོད་པས་འཚོ་ཞིང་དགའ་བ་སྐྱེ paroparodhārjitavṛttituṣṭiḥ jā.mā.41ka/48; བདག་གི་ལ་མི་གནོད་པ་དང་དེ་ལ་གནོད་པའི་གཉེན་པོ་ཅན་ལ་དེ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ༎ ātmīyānuparodhini taduparodhapratighātini ca tasyāsambhavāt ta.pa.295kha/1053; uparodhanam — སློང་བ་པོ་སྡུག་བསྔལ་བ་རྣམས་ལས་སློང་བའི་གནོད་པ་བཟོད་པ duḥkhitānāṃ yācakānāmantikādyācñoparodhanakṣāntiḥ bo.bhū.106ka/135; apamardanam — འཆི་བར་གྱུར་ཀྱང་སླའི། གཞན་ལ་གནོད་པ་མི་བྱེད་དོ༎ maraṇamupagacchanti na tveva pareṣāmapamardanaṃ kurvanti a.sā.294ka/166 3. bādhaḥ, niṣedhaḥ — སད་པའི་ཤེས་པས་གནོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། གནོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག jāgratpratyayena bādhamānatā cet

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• ko'yaṃ bādho nāma pra.a.3ka/4; bādhā — རྗེས་སུ་དཔག་པའི་གནོད་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྟན་པ། བཞི་པ་ནི་མངོན་སུམ་གྱིས་གནོད་པ anumānabādhaiva trividhā darśitā

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• pratyakṣabādhā caturthī pra.a.173ka/524; དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཚད་མའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པ་ལ་གནོད་ན་དེའི་མཚན་ཉིད་སུན་ཕྱུང་བར་འགྱུར་བ anyathā hi pramāṇalakṣaṇopapannasya bādhāyāṃ tallakṣaṇameva dūṣitaṃ syāt ta.pa.175ka/808; འདིར་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་ཚད་མས་དམ་བཅའ་བ་ལ་གནོད་པ་རྒྱས་པར་སྟོན་པ་ཡིན་ཏེ atra śābdādipramāṇaiḥ pratijñābādhāṃ vistareṇa pratipādayati ta.pa.134kha/719; bādhanam — ཐོས་པས་གནོད་པའི་ཕྱིར་རོ༎ śrutibādhanāt ta.pa.131kha/714; ད་ཏྲིག་ཤིང་མིན་ཞེས། /བརྗོད་པ་ལ་ཡང་གནོད་ཕྱིར་རོ༎ vṛkṣo'dhātrītyuktau ca bādhanāt

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• pra.vā.51ka/4.121; ཕྱོགས་དང་པོ་ལ་མཐོང་བ་དང་འདོད་པས་གནོད་དེ prathame pakṣe dṛṣṭeṣṭabādhanam ta.pa.109kha/669; avabādhanam—ཁས་བླངས་པ་དང་འདི་འགལ་ཕྱིར། /འདི་ལྟར་རིགས་པས་ཀྱང་གནོད་ཡིན༎ abhyupetavirodho'yamevaṃ yuktyāvabādhanam

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• ta.sa.106kha/934; hāniḥ — དམ་བཅའ་བ་ལ་གནོད་པ pratijñāhāniḥ vā.ṭī.107ka/73; vighātaḥ — དེའི་སྐྱོན་ཡིན་པར་འདོད་པ་ཡིན་ཡང་གྲུབ་པ་ལ་གནོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ༎ tasya doṣatvenābhimatasya bhāve'pi siddhervighātābhāvāt vā.ṭī.105kha/69; vyāghātaḥ — རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་རིག་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྐབས་ལ་གནོད་པ་མེད་དོ༎ na tu vikalpaḥ saṃvedyata iti na prakṛtasya vyāghātaḥ ta.pa.7ka/459; vyatikaraḥ — ས་འཛིན་གྱི། /རྩེ་མོའི་ཆ་དག་ལྷུང་བའི་སྒྲ་དྲག་གནོད་པས་འཇིགས་པ་བཞིན་དུ་ས་གཞི་འཁྲུགས་པར་གྱུར༎ bhūbhṛtprāgbhārasphāraghoṣavyatikaracakitevākulā bhūrbabhūva a.ka.308kha/108.138 4. aparādhaḥ — བདག་གིས་གནོད་པ་བྱས་མོད་ཀྱང་། /བདེ་གཤེགས་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་ཡིས།…རབ་ཏུ་བསྲུངས༎ ahaṃ kṛtāparādho'pi sugatena mahātmanā…rakṣitaḥ a.ka.161ka/72.53; āgaḥ — དེ་ཡིས་བསམས་པ་བདག་ལ་ཡང་། /མ་ལ་གནོད་བྱས་སྡིག་པ་ཡོད༎ so'cintayanmamāpyasti pāpaṃ mātuḥ kṛtāgasaḥ

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• a.ka.246ka/92.44 5. = འཚེ་བ hiṃsā — བཅོམ་པ་ནི་གནོད་པ་དང་བྲལ་བ་དག་ཡིན་ནོ༎ hana hiṃsāgatyoḥ abhi.sphu.3kha/5; vihiṃsā — རབ་ཏུ་དབེན་པའི་བདེ་བའི་རོ་མྱོང་བ་རྣམས་ནི་འདོད་པ་ལ་ཕྱས་ཀྱི་གནས་དང་གནོད་པ་ལྟ་བུར་མི་མཐུན་པར་སེམས་སོ༎ pravivekasukharasajñānāṃ viḍambaneva vihiṃseva ca kāmāḥ pratikūlā bhavanti jā.mā.98ka/114; viheṭhā — སྐད་ཅིག་དེ་ལ་སེམས་ཅན་གང་ལ་ཡང་གནོད་པའམ་འཇིགས་པའམ་དངང་བའམ་བག་ནོན་པ་མེད་པར་གྱུར་ཏོ༎ na ca kasyacit sattvasya tasmin kṣaṇe viheṭhā vā trāso vā bhayaṃ vā stambhitatvaṃ vābhūt la.vi.30kha/39; viheṭhanam — བདུད་སྡིག་ཅན་ནི་ཡུན་རིང་པོ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གླགས་ལྟ་བ་དང་གླགས་ཚོལ་བ་དང་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གནོད་པའི་བསམ་པ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་ཡིན་ནོ༎ samanubaddho dīrgharātraṃ māraḥ pāpīyān bhagavato'vatāraprekṣī avatāragaveṣī, sattvānāṃ ca viheṭhanābhiprāyaḥ a.sā.70kha/39; dra. མཐོ་འཚམ་པ། viśasanam—བསད་དང་བཅད་དང་གཤེག་དང་རྡེག་པ་དང་། /གནོད་པ་མང་པོས་རྟག་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་ན༎ vadhavikartanatāḍanapāṭanaiḥ viśasanairvividhaiśca sadāturaḥ jā.mā.177kha/206 6. vadhaḥ — དེ་དག་བདག་ཉིད་ལ་གནོད་ཕྱིར། /དེ་འདྲའི་སྒྲུབ་པ་རྟོགས (རྟོག )པར་བྱེད༎ teṣāmātmavadhāyaiva tādṛksādhanakalpanam

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• ta.sa.106kha/932; ཇི་ལྟར་བདག་ཉིད་ལ་གནོད་པ་ཡིན་ཞེ་ན kathamātmavadhāya bhavati ta.pa.231ka/932; ghātaḥ — གྲོང་ལ་གནོད་པའམ་གྲོང་ཁྱེར་ལ་གནོད་པའམ་གྲོང་རྡལ་ལ་གནོད་པའམ…མེ་ཤོར་བའི་གནོད་པ་བྱུང་ངམ grāmaghāte vā nagaraghāte vā nigamaghāte vā…agnidāhe vā vartamāne a.sā.335ka/188; āghātaḥ — ཇི་ལྟ་བུར་རྟོགས་ཞེ་ན། མི་རྟག་པ་དང…སྡིག་པ་དང་གནོད་པ་དང…མཚན་ཉིད་མེད་པར་ཏེ kathaṃ nirvidhyati? anityataḥ…aghata āghātataḥ…alakṣaṇata iti su.pa.25ka/5; upaghātaḥ — གཞན་གྱི་གནོད་པ་དང་དུ་ལེན་པ…བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན paropaghāteṣvadhivāsakaḥ…bodhisattvaḥ sū.a.248ka/165; pratighātaḥ — དེ་ལ་ཕྱོགས་པའི་སེམས་ཅན་ཁྱད་པར་ཅན་རྣམས་ལ་བརྙས་པའམ་གནོད་པ་མི་བྱའོ༎ tadunmukheṣu sattvaviśeṣeṣu nāvajñā pratighāto vā karaṇīyaḥ jā.mā.60ka/69; kṣatiḥ — དེ་དག་ཉིད་ལ་གནོད་པ་དང་ཕུང་བ་ཆེན་པོར་མི་འགྱུར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རང་གི་ལུས་དང་ཡན་ལག་གསེ་ཞིང་སྦྱིན་པར་མི་བྱེད་དོ༎ na svadehamaṅgavibhāgaśo dadāti

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• mā haiva teṣāmadhimātrā kṣatiścopahatiśca bhaviṣyatīti bo.bhū.62kha/82; viplavaḥ — རབ་རིབ་ནི་མིག་ལ་གནོད་པ་སྟེ timiram akṣṇorviplavaḥ nyā.ṭī.42ka/55 7. upadravaḥ — ཚ་བ་དང་རླུང་དང་ཆར་བའི་གནོད་པས་མི་རེག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར gharmavātavarṣopadraveṇāspṛṣṭyai vi.sū.72ka/89; དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་ཆོས་ཀྱི་མཆོད་སྦྱིན་དེ་ལྟར་བྱས་པ་དང་། སྐྱེ་བོ་ཕོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་གནོད་པ་ནི་རབ་ཏུ་ཞི་བར་གྱུར athaivaṃ pravṛttena dharmayajñena rājñā praśamiteṣvarthijanaduḥkheṣu sārdhamupadravaiḥ jā.mā.65ka/75; upasargaḥ —སྲོག་ཆགས་ཀུན་གྱི་གནོད་པ་དག། /ཤིན་ཏུ་མི་བཟད་འདི་འདྲ་བ༎ teṣāṃ sarve tathā nityamupasargāḥ sudāruṇāḥ

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• su.pra.2ka/2; མི་ཡི་བདག་པོ་ཚུལ་བཞིན་སྤྱོད་པ་ཡིས། /འབངས་རྣམས་བསྐྱངས་པས་གནོད་པ་མེད་པ་བཞིན༎ puraṃ vinirmuktamivopasargairnyāyapravṛttena narādhipena

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• jā.mā.86kha/99; ītiḥ — གནོད་པ་ཡང་དག་པར་ཞི་བར་བྱེད་པ་དང་ཐ་མའི་སྐྱེ་བའོ༎ ītisaṃśamanī caramā copapattiḥ bo.bhū.185kha/247; āpad — དེས་ན་མེ་ཏོག་ཟླ་མཛེས་ཀྱིས། /རྒྱལ་པོའི་གནོད་པ་ཤེས་ཀྱང་ནི༎ ataḥ supuṣpacandreṇa jānatā'pi nṛpāpadam bo.a.27kha/8.106; apāyaḥ — སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་བརྙས་པར་གྱུར་ཏེ། དེས་གནོད་པ་བྱས་སུའང་མི་དོགས་ལ avajñāya taṃ mahāsattvaṃ tadapāyanirāśaṅkaḥ jā.mā.112kha/130; anarthaḥ — ཕན་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་གནོད་པ་འགའ་ཡང་བྱེད་དེ tadekatvamapyasyānarthaṃ laukikamupasaṃharati hitakāmatayā bo.bhū.142kha/183; vyasanam — འཇིག་རྟེན་ཇི་སྲིད་སེམས་ཅན་གྱི། /གནོད་དང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཀུན། /བཟློག་ཅིང་འབྱོར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། /སངས་རྒྱས་སྐྱབས་ཆེན་ཉིད་དུ་འདོད༎ ālokātsarvasattvānāṃ buddhatvaṃ śaraṇaṃ mahat

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• sarvavyasanasampattivyāvṛttyabhyudaye matam

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• sū.a.153kha/38; གང་གི་དོན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནོད་པ་ཐམས་ཅད་བཟློག་པ་དང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་འབྱོར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ༎ yatrārthe iti sarvavyasanavyāvṛttau sampattyabhyudaye ca sū.vyā.154ka/39; དེ་ལྟར་ཡུན་རིང་རྒྱུན་ཆགས་དགྲར་གྱུར་པ། /གནོད་པའི་ཚོགས་རབ་འཕེལ་བའི་རྒྱུ་གཅིག་པུ༎ iti santatadīrghavairiṣu vyasanaughaprasavaikahetuṣu

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• bo.a.9ka/4.34 8. = སྡུག་བསྔལ་བ duḥkham — བདག་ལ་ལུས་ཀྱི་གནོད་པ་དང་སེམས་ཀྱི་གནོད་པ་མཆིས་སོ༎ kāyikaṃ ca me duḥkhaṃ cetasikaṃ ca a.śa.19ka/15; vyathā—ངན་འགྲོའི་གནོད་པ་དག། /དྲན་པར་བྱས་ཏེ saṃsmṛtyāpāyikīṃ vyathām bo.a.11ka/5.29; pīḍā — ལུས་ལ་གནོད་པའམ་སེམས་ལ་གནོད་པ་བགྱིས་ན kāyapīḍāṃ cittapīḍāṃ vā kuryāma śi.sa.59kha/58; kāraṇā—འོད་སྲུངས་སེམས་ནི་གནོད་པ་རྣམ་པ་མང་པོ་བྱེད་པས་ཕྱིར་རྒོལ་བ་དང་མཚུངས་སོ༎ cittaṃ hi kāśyapa pratyarthikasadṛśaṃ vividhakāraṇākaraṇatayā śi.sa.131ka/126; ལྕགས་ཀྱི་བུམ་པ་གཅིག་ཏུ་འབར་བ་དེ་དག་ཀྱང་མཐོང་བར་གྱུར་ལ།གནོད པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་གནོད་པར་བྱ་ཞིང tāśca lohakumbhīḥ paśyet, tāḥ kāraṇāḥ kāryamāṇān ga.vyū.338ka/415; yātanā — གནོད་པ་སྣ་ཚོགས་སྟོང་ཁྲག་དག་གིས་གནད་གཅོད་པའི་ཚོར་བ་དྲག་པོ་དག་གིས་མངོན་པར་ཉེན་པ vividhayātanāsahasravyatibhinnamarmāṇastīvrābhirvedanābhirabhinunnāḥ abhi.bhā.197ka/667; སྡུག་བསྔལ་གྱིས་གནོད་པའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཉམས་སུ་ལེན་པར་བྱེད་པ་ཡིན sarvaduḥkhayātanāprakārāṃścodvahet bo.bhū.132ka/169 9. tudanam—ལུས་འདི…ཟུག་རྔུ་ལྟར་གནོད་པའི་བདག་ཉིད་ཅན ayaṃ kāyaḥ …śalyavattudanātmakaḥ śi.sa.129ka/125; todanam — སྲིད་པ་དང་སྲིད་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་དང་དཀོན་མཆོག་རྣམས་ལ་སྲེད་པ་དང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་སྒོ་ནས་ཞུགས་པས་གནོད་པའི་ཕྱིར་ཟུག་རྔུ་རྣམས་སོ༎ (bhaveṣu) bhavabhogeṣu ratneṣu ca tṛṣṇāvicikitsāmukhenānupraviśya todanācchalyāḥ abhi.sa.bhā.42kha/59 10. kadarthanā — མེ་ཏོག་ལྟ་བུ་མཛའ་བ་ཡིས། /གནོད་པ་བཟོད་པ་མ་ཡིན་ནོ༎ puṣpopamāni premāṇi na sahante kadarthanām

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• a.ka.147ka/14.95; nikāraḥ — དེ་ལྟར་བསམས་ནས་དེ་ཡིས་ནི། /གནོད་ལས་ཁྱོ་ལ་དགའ་བ་བཏང་༎ iti saṃcintya sā patyurnikārātprītimatyajat

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• a.ka.147ka/14.95; གནོད་པ་ཡི་ནི་ཚོགས་དག་བྱས༎ kṛtā nikāranikarā a.ka.161kha/72.54; paribhavaḥ — མངོན་པར་ཞེན་པ་ཤིན་ཏུ་བརྟན་ལྡན་གཞན་གྱི་གནོད་པས་ཆུ་བཞིན་འཁྲུག༎ (?) paraparibhavakṣobhārambhasthirābhiniveśinaḥ a.ka.115kha/64.325 11. pāṃsanam—གང་དང་གང་ཚུལ་དང་བཀའ་ཁྲིམས་ལས་འགལ་བར་བྱེད་ཅིང་ངའི་བཀའ་གཅོག་པ་དེ་དང་དེ་དག…རང་གི་རིགས་ལ་གནོད་པ་དང་ཡུལ་ན་གནོད་པ་བྱེད་པ་དག yaṃ yaṃ…śīlamaryādātivartinamasmadājñāṃ paribhavantam, taṃ taṃ svakulapāṃsanaṃ deśakaṇṭakam jā.mā.63ka/72 12. = མི་མཉམ་པ vaiṣamyam — སྦྱོར་བ་ཧ་ཅང་དམ་པས་ནི་ལུས་ལ་གནོད་པའམ་སེམས་ལ་གནོད་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ༎ abhyavaṣṭabdhaprayuktasya kāyavaiṣamyaṃ cotpadyate, cittavaiṣamyamvā śrā.bhū.84kha/222 0. upakramaḥ — ས་ལ་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་རྣམ་པ་བཞི་ཡང་དམིགས་ཏེ། ལས་ཀྱིས་བྱས་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་སོ། /གནོད་པས་བྱས་པ་ནི་བསྣུན་པ་ལ་སོགས་པས་སོ༎ caturvidhaśca pariṇāmaḥ pṛthivyā upalabhyate

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• karmakṛtaḥ sattvānāṃ karmaviśeṣāt

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• upakramakṛtaḥ prahā(rā)dibhiḥ sū.vyā.235kha/147; apavādaḥ — མི་རྣམས་ཆོག་ཤེས་བྲལ་བ་ལས། /ཀྱེ་མ་ནོར་སྒྲུབ་ལ་འཇུག་པ། /གནོད་པ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བ་ཡིས། /སྨད་འོས་རྒུད་པ་དག་གི་གནས༎ aho dhanārjanāveśaḥ santoṣavirahānnṛṇām

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• sarvāpavādasaṃvādo nindyānāṃ vipadāṃ padam

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• a.ka.165ka/19.14; avaṣṭambhaḥ — འཇུག་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ནི་འབྱུང་བ་རྣམས་བསལ་ན་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ལ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཡུལ་གནོད་པའི་མཐུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ༎ vṛttihetutvaṃ bhūtāni pratyākhyāyopādāyarūpasya pṛthagdeśāvaṣṭambhasāmarthyābhāvāt abhi.sa.bhā.3kha/3; saṃghaṭṭaḥ —ཡུལ་ངན་པར་གནས་པ་ནི་ཡུལ་ཇི་ལྟ་བུར་གནས་ན་མིའམ་མི་མ་ཡིན་པ་གཞན་གྱིས་གནོད་པར་བྱེད་ཅིང yadrūpeṇa cādeśavāsena

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• manuṣya(āmanuṣya)kṛto vā parataḥ saṅghaṭṭo bhavati śrā.bhū.59kha/147;

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• vi. bādhikā — གང་ཡང་བདག་ལ་གནོད་པའི་རྗེས་སུ་དཔག་པ yā cātmano bādhikānumā ta.pa.175ka/808; kaṭukaḥ — བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་གནོད་པའི་ཐབས་དང་ཐབས་དྲག་པོ་གང་གིས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་འགྱུར་བ་མཐོང་བཞིན་དུ་ཡིད་མི་དགའ་བར་འགྱུར་བ་བསྲུང་བའི་ཕྱིར་ཐབས་དེ་མི་བྱེད་ན་ཉེས་པ་དང་བཅས་ཤིང་འགལ་བ་དང་བཅས་པར་འགྱུར་ཏེ bodhisattvo yena kaṭukaprayogeṇa tīkṣṇaprayogeṇa sattvānāmarthaṃ paśyati taṃ prayogaṃ daurmanasyā''rakṣayā na samudācarati, sāpattiko bhavati (sātisāraḥ) bo.bhū.91kha/116; vighātī — དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་འགའ་ཡང་གནོད་པའམ་མི་གནོད་པར་མི་འགྱུར་རོ༎ anyathā hi na kaścidvighātī syād, avighātī vā ta.pa.198kha/863; apathyam — རྒྱལ་པོ་ལ་གནོད་པ་བསྲུང་ན་ཉེས་པ་མེད་དོ༎ anāpattī rājāpathyamanurakṣataḥ bo.bhū.96ka/122;

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• kṛ. 1. va.kā.kṛ. bādhyamānaḥ — དེ་བས་ན་འདིར་དེ་ལྟར་རང་གི་ཚིག་གིས་དཔགས་པའི་ཡོད་པས་མེད་པ་ལ་གནོད་པས་རང་གི་ཚིག་དང་འགལ་བ་ཡིན་ནོ༎ tadevaṃ svavacanānumitena sattvenāsattvaṃ bādhyamānaṃ svavacanena bādhitamuktam nyā.ṭī. 71kha/186; ཇི་ལྟར་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བྱེད་དེར། /གནོད་པའི་རྟོགས་པ་ཅན་ཡིན་པ༎ yathā prayojakastatra bādhyamānapratītikaḥ

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• pra.a.13kha/15; pratibādhamānaḥ — རྩོལ་བས་བསྐུལ་བའི་རླུང་རྣམས་བརྟེན (བརྟན ) པའི་རླུང་གཞན་གནོད་པ་ན abhighātena preritā vāyavaḥ stimitāni vastva(? vāyva)ntarāṇi pratibādhamānāḥ ta.pa.143ka/738 2. bhū.kā.kṛ. bādhitaḥ — སྐྱེས་མ་ཐག་པའི་འཇིག་རྟེན་འདིའི་གོམས་པ་ནི་ཚད་མ་དང་གྲགས་པས་གནོད་པ་ཡིན་ཏེ aihilaukikābhyāsaḥ sadyojātānāṃ pramāṇapratītibādhitaḥ ta.pa.106kha/664; upataptaḥ — སྨྲེ་བའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། /སློང་བ་རྣམས་ལ་གནོད་པའི་བར་གྱི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ༎ nāsti nikrandadānam, yāvannāsti yācanakeṣūpataptadānam śi.sa.149kha/144; upadrutaḥ — ཕན་ཚུན་མཐུན་པ་མ་ཡིན་དང་། /ནོར་འགྲིབས་པས་ནི་གནོད་པ་དང་༎ parasparaviruddhā vā arthanāśairupadrutāḥ

  Further Details

  language:

  Sanskrit

• su.pra.2ka/2.

  Further Details

  language:

  Sanskrit