- sems can/
- ID:
- T207366
- སེམས་ཅན (Tibetan, Tibetan script, Original)
- > sems can/ (Tibetan, Latin script, Transliteration-THL Extended Wylie Transliteration)
- > semchen (Tibetan, Latin script, Transcription-THL Simplified Tibetan Transcription)
David Higgins Lexicon of Tibetan Buddhist Topics and Terminology
- is contrasted with
- ye shes/
- is a paired term with
- sangs rgyas/, sangs rgyas/
Passages
Passage
I. 'jig rten gyi khams na sems can phyin ci log gi lta ba grangs med pa mdo rnam pa bzhir 'dus te/ A. phal ba dang/ B. rgyang 'phen dang/ C. mur thug dang/ D. mu steg pa'o/
[23.1] sems can ni brtags pa dang/ btags pa rnam pa gnyis te/ de la brtags pa'i sems can zhes bya ba/ rtag pa zhig skye ba gzhan du 'pho' zhing len par byed par brtags pa dang/ nyan thos bye brag du smra ba'i rigs su gtogs pa/ gnas ma bu b'i sde la stsogs pa kha cig sems can yod la rtag mi rtag ste/ de yang phung po dang de nyid dang gzhan du brjod du med par yod de/ zhes 'dod pa lta bu dag go btags pa'i sems can ni/ sangs rgyas pa [24] phal cher sems can zhes bya ba gang zag gi rdzas ni med kyi/ phung po lnga'i rgyun blos rnam par ma phye ba tsam la/ sems can/ gang zag zhes btags par 'dod de/ 'dir yang de nyid gzung bar bya'o/
Note
Commenting on the first passage of Padmasambhava's Man ngag lta ba'i phreng ba {116076}, Rong zom defines sems can, making a clear distinction between the Brahmanical notion of a permanent sentient being that transmigrates after death (also subscribed to by some Vaibhāṣikas), as well as the view of those such as the Sthaviravādins (gnas ma bu ba'i sde) and the majority of Buddhists. The Sthaviravādins maintain that the self exists but cannot be expressed as something other than the psychophysical aggregates, and the view held by the majority of Buddhists contends that the sentient being has only nominal validity, there being no substantial individual but only a flux of five aggregates that, as long as they are not intellectually analyzed, are provisionally called a sentient being or a self. See similar discussion under the term gang zag.
by David Higgins
Passage
sangs rgyas dang sems can gyi so mtshams gang lags zhe na/ sangs rgyas zhes ma rig pa sangs/ mkhyen brtse ye shes rgyas pa la zer/ ma rig pa la ma rig par ma rtogs pas/ sems can du lus pa yin/ rig ma rig gis khyad par ro/ de rgyud la 'gel ba'i dus rang gi sems nyid la bltas pas/ sems nyid ci'i ngo bor ma grub/ stong pa gsal ba rnam rtog rang snang du rig cing rtogs na/ sems can sangs rgyas su rang sar dag pa'i gnad yin//
Note
In discussing the interface between sangs rgyas and sems can (first of thirty-two) Padmasambhava defines each and indicates how the difference no longer obtains when one sees one's own Mind as such. (See also 705.1, 836.6 f)
by David Higgins
Passage
mdor na ye shes la sgrib byed ni sems kho na yin pas de nyid rang rgyud ldan du yod ring la sems can zhes bya ste/ sems ni phung po lnga dang 'brel pas des....
Note
The term sems can, according to 'Jigs med gling pa, implies a person in whom the light of primordial awareness is obscured by sems which has become something of an autonomous complex (rang rgyud ldan) within the overall psychic life of an individual. This definition occurs in the context of elucidating the distinction between sems and ye shes among other central Rdzogs chen distinctions.
by David Higgins
Other Dictionaries
1. Jeffrey Hopkins Dictionary
Hopkins' Translations: [mind-having]; sentient being; animals
Others' Translations: {C}relation to a being; world
Sanskrit: {C,MV,MSA}sattva; {C}sattvata; {C}loka
- language:
- English
2. Rangjung Yeshe Dictionary
-
sentient being[s], [sattva]; being, living creature. living being
- language:
- English
-
possessing the [most sublime] attitude
- language:
- English
-
Sentient being. Any living being in one of the six realms who has not attained liberation
- language:
- English
-
sentient being [thd]
- language:
- English
3. Ives Waldo Dictionary
1)
- language:
- English
4. Jim Valby Dictionary
sattva, (sentient, perceptual, animated) being, individuals engaged in metaperceptual ends, man, animal, person, beings
- language:
- English
6. bod rgya tshig mdzod chen mo
[2940] 1༽ ༼སཏྭ༽ སེམས་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་གམ། སངས་རྒྱས་མ་ཚར་བའི་སྐྱེ་འགྲོ་སྤྱིའི་མིང། ... མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་སྐྱེ་འགྲོ་དང། སྐྱེ་རྒུ། སྐྱེ་ལྡན། སྐྱེ་བོ། སྐྱེས་བུ། འགྲོ་བ། ལུས་ཅན། ཤེས་ལྡན། སེམས་ལྡན་པ། སེམས་པ་ཅན། སྲོག་ཆགས་བཅས་སོ། 2༽ ༼ཡུལ༽ མི་མིན་པའི་སྲོག་ཆགས་དང་སྒོ་ནོར་སྤྱིའི་མིང། ...
- language:
- English
7. dag yig gsar bsgrigs
- is related to
- sems/
-
( ༡ ) མི་དང་དུད་འགྲོ་སོགས་སྲོག་ཆགས་སྤྱིའི་མིང་།
- language:
- Tibetan
-
( ༢ ) ཡུལ་སྐད་ལ་ལར་སྒོ་ཕྱུགས་ལ་སེམས་ཅན་ཟེར། ( སེམས་ཉི ད ) སེམས་ཀྱི་རང་གཤིས་ཀྱི་མིང་།
- language:
- Tibetan
8. Thupten Phuntsok Dictionary
(１) 〈སཏྭ〉སེམས་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་གམ། སངས་རྒྱས་མ་ཚར་བའི་སྐྱེ་འགྲོ་སྤྱིའི་མིང་། མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་སྐྱེ་འགྲོ་དང་། སྐྱེ་རྒུ། སྐྱེ་ལྡན། སྐྱེ་བོ། སྐྱེས་བུ། འགྲོ་བ། ལུས་ཅན། ཤེས་ལྡན། སེམས་ལྡན་པ། སེམས་པ་ཅན། སྲོག་ཆགས་བཅགས་སོ། ། (２) 〔ཡུལ〕མི་མིན་པའི་སྲོག་ཆགས་དང་སྒོ་ནོར་སྤྱིའི་མིང་།
- language:
- Tibetan
9. smon lam tshig mdzod chen mo
-
1 སཏྭ སེམས་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་གམ། སངས་རྒྱས་མ་ཚར་བའི་སྐྱེ་འགྲོ་སྤྱིའི་མིང༌། མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་སྐྱེ་འགྲོ་དང༌། སྐྱེ་རྒུ། སྐྱེ་ལྡན། སྐྱེ་བོ། སྐྱེས་བུ། འགྲོ་བ། ལུས་ཅན། ཤེས་ལྡན། སེམས་ལྡན་པ། སེམས་པ་ཅན། སྲོག་ཆགས་བཅས་སོ། 2 ཡུལ མི་མིན་པའི་སྲོག་ཆགས་དང་སྒོ་ནོར་སྤྱིའི་མིང༌།
- language:
- Tibetan
-
3.མི་དང་དུད་འགྲོ་སོགས་སྲོག་ཆགས་སྤྱིའི་མིང་། 2ཡུལ་སྐད་ལ་ལར་སྒོ་ཕྱུགས་ལ་སེམས་ཅན་ཟེར།
- language:
- Tibetan
10. Mahāvyutpatti: Sanskrit-Tibetan-English Vocabulary
- Sanskrit:
- sattvaḥ
11. Yogācāra Glossary
- Sanskrit:
- sattva
12. Negi Tibetan-Sanskrit Dictionary
-
saṃ. sattvaḥ — སེམས་ཅན…འགྲོ་བ་དྲུག་ཏུ་སྐྱེས་པ sattvāḥ…ṣaṭsu gatiṣūpapannāḥ sa.pu.129kha/205; འཛམ་བུའི་གླིང་པའི་སེམས་ཅན jāmbūdvīpakāḥ sattvāḥ rā.pa.244ka/142; cetanaḥ — སྲོག་ཅན་སེམས་ཅན་སྐྱེ་ལྡན་དང་། /སྐྱེ་བོ་སྐྱེ་དགུ་ལུས་ཅན་ནོ༎ prāṇī tu cetano janmī jantujanyuśarīriṇaḥ
- language:
- Sanskrit
-
a.ko.138kha/1.4.31; cetatīti cetanaḥ
- language:
- Sanskrit
-
citī saṃjñāne a.vi.1.4.31; janaḥ — སེམས་ཅན་མི་སྲུན durjanān bo.a.10kha/5.12; bhūtam — སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་གནས་པ་སྟེ། /རིགས་ཀྱི་ས་ནི་རྟོག་པ་སྤངས༎ āśritā sarvabhūteṣu gotrabhūstarkavarjitā
- language:
- Sanskrit
-
la.a.159kha/108; caitanyam — དེའི་ཕྱིར་རྡུལ་དང་མུན་པ་དང་སྙིང་སྟོབས་རྣམས་དང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པར་ཁས་བླངས་པ་རྒྱུ་མཚན་མེད་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་བ་དང tataśca sattvarajastamasāṃ caitanyānāṃ ca parasparaṃ bhedābhyupagamo nirnibandhana eva syāt ta.pa.152ka/29
- language:
- Sanskrit
-
vi. cetanāvān — ཤིང་གི་ས་བོན་རིགས་མི་མཐུན་པའི་དབྱིབས་སུ་སྐྱེད་པར་ནི་ལེགས་པར་བསླབས་པའི་སེམས་ཅན་གྱིས་ཀྱང་ནུས་པ་མ་ཡིན་ནོ༎ na khalu bījavijātīyaṃ saṃsthānamutpādayituṃ vṛkṣasya suśikṣito'pi cetanāvān samarthaḥ pra.a.33ka/38; cetasvī mi.ko.82kha
- language:
- Sanskrit
-
u.pa. cittaḥ — གནོད་སེམས་ཅན vyāpannacittāḥ ga.vyū.26ka/123.
- language:
- Sanskrit
-
(paryā.— མི naraḥ, ཤེད་ལས་སྐྱེས manuṣyaḥ, ཤེད་བུ mānavaḥ, གསོ་བ poṣaḥ, སྐྱེས་བུ puruṣaḥ, གང་ཟག pudgalaḥ, སྲོག jīvaḥ, སྐྱེ་བོ jantuḥ abhi.bhā.85kha/1202).
- language:
- Sanskrit
sems can/ has 4 other terms directly related to it, which are presented here.